Hizmetlerimizde son teknolojiyi kullandığımız gibi dijital süreçlerimizde de güncel modelleri tercih ediyoruz. İçeriğin tamamını okumak yerine aşağıdaki özeti inceleyebilir, ya da yapay zekâ araçlarından birinde işlerimizin ayrıntısına erişebilirsiniz.
Bu içeriği bir yapay zekâ aracında özetleyin ya da sorun:
Kazı hacmi basit bir çarpımdır: en × boy × derinlik. Ancak taşınacak hacim bundan fazladır — zemin yerinden çıkarıldığında gevşer ve hacmi büyür. Buna kabarma (şişme) denir.
Taşınacak hacim = yerinde kazı hacmi × (1 + kabarma oranı)
Kabarma oranı zemin cinsine göre değişir: kum-çakılda %10-15, killi zeminde %20-30, kayada %40-50 aralığı yaygındır. Kamyon sefer sayısı, yerinde hacim üzerinden değil, kabarmış hacim üzerinden hesaplanmalıdır — aksi hâlde sefer sayısı eksik çıkar.
| Zemin | Yaklaşık kabarma |
|---|---|
| Kum, çakıl | %10 – %15 |
| Killi zemin | %20 – %30 |
| Sert kil, yumuşak kaya | %30 – %40 |
| Kaya (patlatmalı) | %40 – %50 |
Değerler yaygın uygulama aralıklarıdır; kesin oran zeminin cinsine, su içeriğine ve kazı yöntemine göre değişir.
Kamyon kapasitesi hem hacim (m³) hem tonaj (ton) ile sınırlıdır. Ağır zeminlerde kasa dolmadan tonaj sınırına ulaşılır; bu durumda sefer sayısını belirleyen hacim değil ağırlıktır. Yaklaşık birim ağırlıklar: kum-çakıl 1,6-1,9 t/m³, killi zemin 1,7-2,0 t/m³.
Derin kazılarda şev açısı, iksa (destekleme) ve komşu yapıların temel kotu, zemin etüdüne dayanılarak projelendirilir. Hafriyat, doğrudan can güvenliğini ilgilendiren bir iştir; buradaki hesap yalnızca miktar planlaması içindir.
Kazı alanı derinlikle çarpılır: en × boy × derinlik. Taşınacak hacim için bu değere kabarma payı eklenir.
Zeminin kazıldıktan sonra gevşeyerek hacminin büyümesidir. Kumda %10-15, kilde %20-30, kayada %40-50 aralığındadır.
Kabarmış hacim, kamyonun kasa hacmine bölünür. Ağır zeminlerde tonaj sınırı da kontrol edilmelidir.
Kapsamı birlikte belirleyelim — aynı gün içinde geri dönüş.